Je hond blaft aan het raam, hij trekt aan de lijn, hij wroet de tuin om, reageert op elke auto die voorbij rijdt of hij rolt van de ene gedragsuitdaging in de andere. Je hebt van alles geprobeerd: allerlei trainingen, verschillende tips opgevolgd en meerdere afleidingstechnieken toegepast.
Misschien hoor je jezelf denken: wat doe ik verkeerd? Is dit normaal voor dit ras? En wordt de situatie met mijn hond eindelijk een keer beter?
Ik denk dat we een blinde vlek hebben in hondenland. We kijken naar het gedrag van de hond en willen dat aanpakken. Maar we vergeten de vraag te stellen die er eigenlijk onder ligt: kan deze hond eigenlijk wel zijn wie hij is? Want in de praktijk merk ik dat veel gedragsproblemen niet beginnen bij de hond. Ze beginnen bij een mismatch: een hond die niet meer kan doen waarvoor hij is gefokt, in een wereld die daar steeds minder ruimte voor heeft.
Ik ben Aniek Wendt, hondencoach en gedragsdeskundige. Ik werk dagelijks met honden en hun eigenaren en zie hoe deze mismatch zich vertaalt in onrust, reactief gedrag, overprikkeling en labels die misschien niet eens nodig waren. In dit blog leg ik je uit waarom zoveel honden vandaag de dag gedragsproblemen laten zien, wat etiologische gedragsbehoeften zijn en waarom die er zo toe doen, wat de rol van jouw ras hierin is, en wat je concreet kunt doen.
Waarom zijn er zoveel gedragsproblemen bij honden?
Er is niet één oorzaak: het is een opeenstapeling van problemen die de afgelopen decennia zijn gegroeid.
In de eerste plaats is er een enorme toename van honden in ons land. Meer honden betekent statistisch gezien ook meer gedragsproblemen. Maar er is meer. Er zijn veel meer broodfokhonden en slecht gefokte honden dan vroeger. Er komen meer honden uit het buitenland, waaronder zwerfhonden met een rugzakje aan ervaringen. En tegelijkertijd wonen wij mensen met steeds meer mensen, in een steeds drukker leven, met steeds minder tijd.
Dat drukke leven spiegelt zich direct af op onze honden. Wij zijn gestrest, gehaast en veel weg. We scrollen op onze telefoon terwijl de hond naast ons ligt. We zijn er wel, maar ook weer niet. En een hond voelt dat allemaal.
Ik denk weleens: ga met een gemiddelde kinderpsycholoog praten. Je komt op dezelfde conclusies. Gedragsproblemen zijn aanzienlijk toegenomen. Ouders zijn vaker weg. We hebben andere prioriteiten gekregen. En alles wat een keerzijde heeft, heeft ook een schaduwkant.
Wat betekent het dat een hond werkloos is geworden?
Honden zijn niet zomaar honden geworden. Ze zijn over honderden jaren gefokt voor specifieke taken: jagen, hoeden, bewaken, redden en detecteren. Die taken zijn voor de meeste honden inmiddels weggevallen. En dat is een probleem dat we structureel onderschatten.
Een border collie reageert op elke auto die voorbijrijdt. Dat is wat dit ras doet. Dat is geen gedragsprobleem, dat is een rasinstinct dat nergens heen kan. Hetzelfde geldt voor de terrier die de tuin omspit, de tackle die blaft, de retriever die alles wil ophalen.
We vinden deze honden mooi. We willen ze in huis. Maar we weten onvoldoende waarvoor ze zijn gefokt. En dan noemen we hun raskenmerken gedragsproblemen. Dat vind ik echt een lastig punt.
Mijn eigen vorige hond Nimrod is hier een goed voorbeeld van. Tien jaar geleden ben ik met hem instinctief gaan werken. Dingen gaan doen die aansloten bij zijn ras, of een alternatief daarvoor. Het resultaat was opvallend: zijn nervositeit nam met zo’n 80 procent af. Zijn reactiviteit verminderde. Hij werd rustiger, sliep beter en ontwikkelde meer zelfvertrouwen en autonomie. Niet omdat er iets was opgelost aan zijn gedrag, maar omdat hij eindelijk kon zijn wie hij was.
Wat zijn etiologische gedragsbehoeften en waarom doen ze er toe?
Etiologische gedragsbehoeften zijn de natuurlijke gedragspatronen die voor een diersoort noodzakelijk zijn om goed te kunnen functioneren. Denk aan snuffelen, graven, rollen, ruiken, ronddruinen en mentale verrijking zoeken. Voor een hond zijn dit geen leuke extra’s. Het zijn zijn basisbehoeften.
In de praktijk merk ik dat we hier te weinig bij stilstaan. We gaan twee of drie keer per dag naar het losloopgebied en denken dat de hond daarmee voorzien is. Maar een hond die zijn etiologische gedragsbehoeften niet kwijt kan, gaat zelf manieren verzinnen om dat te doen. En die manieren vinden wij dan opeens gedragsproblemen.
Vergelijk het met jezelf. Als jij heel graag muziek maakt, maar er is nooit ruimte of tijd voor, dan doet dat iets met je. Een hond die heel goed kan snuffelen of graven, maar dat nooit mag, raakt in een soort chronische frustratie. En frustratie uit zich in gedrag.
Ik denk dat speurwerk en detectiewerk voor bijna iedere hond een meerwaarde heeft. Het gaat diep in op het instinctieve stuk van neusgebruik, en dat is voor de meeste honden een directe toegang tot ontlading en rust. Zelfs als jouw ras er niet specifiek voor is gefokt, zit er bijna altijd iets in.
Weet jij waarvoor jouw hond is gefokt?
Dit is de vraag die ik het vaakst mis bij eigenaren. We verdiepen ons in de kleur van de vacht, het karakter zoals beschreven in de rasbeschrijving, hoe groot de hond wordt. Maar waarvoor is dit dier oorspronkelijk gefokt? Wat zit er in zijn voorouders? Wat zijn de gedragspatronen die hij van nature wil vertonen?
César Millan zegt: de hond is op de eerste plaats een dier, dan een soort, dan een ras en dan zijn naam. Wij hebben die volgorde omgedraaid. We beginnen bij de naam Bobby, dan bij het ras omdat we het zo’n mooie hond vinden, en we vergeten steeds vaker dat het op de eerste plaats een dier is met dierlijke behoeften.
Neem de Berner Sennenhond. Een vriendelijk, stabiel ras, zo staat het in de rasbeschrijving. Maar door jarenlange doorfokpraktijken zie je ook in dit ras steeds meer angst, agressie en nervositeit. Als je met die verwachting een Berner in huis neemt, kom je van een koude kermis thuis. En dan ben je niet de enige die vastloopt.
Een Berner Sennenhond kan trouwens heel goed uit de voeten met speur- en detectiewerk, of met reddingswerk. Dat sluit aan bij wat er van origine in dit ras zit. En voor bijna elk ras is er een alternatieve manier te vinden om aan die instinctieve behoeften te voldoen, ook als de oorspronkelijke taak niet meer bestaat.
Je hond staat niet in je kracht: wat moet je doen?
Begin met de vraag: wat is mijn hond eigenlijk voor een hond? Niet wat staat er in de rasbeschrijving, maar wat zit er echt in dit ras? Welk gedrag laat mijn hond zien dat ik nu een gedragsprobleem noem, maar wat eigenlijk een rasinstinct is?
Vervolgens: zoek naar manieren om die instincten een plek te geven. Dat hoeft niet groot of ingewikkeld te zijn. Laat je terrier vaker wroeten. Laat je retriever apporteren. Ga met je jachthond de neus in. Laat je hond vaker vies thuiskomen van een wandeling. Ronddruinen, snuffelen, in het gras rollen. Dat zijn gedragsbehoeften.
Doe eens een tijdje speur- of detectiewerk. In de praktijk zie ik keer op keer dat honden rustiger worden, beter slapen en minder reactief zijn als ze dit soort werk mogen doen. Het gaat rechtstreeks in op het instinctieve stuk en geeft een diepe ontlading die een losloopgebied zelden biedt.
En wees eerlijk over het ras dat je hebt gekozen. Kan je eraan staan als die raskenmerken naar voren komen? Want een border collie die herdt, een tackle die blaft, een terrier die graaft: dat is geen falen van de hond. Dat is de hond die is wie hij is.
Gedragsproblemen van de hond: begint dat altijd bij de mens?
Ja. Dat zeg ik zonder waardeoordeel, maar het antwoord is ja. Niet in de zin dat jij de schuld draagt van elk probleem. Wel in de zin dat het de mens is die de hond kiest, die de omgeving bepaalt, die de broodfokker steunt of juist niet, die de regels en grenzen stelt of juist niet.
Want dat is ook een kant die ik wil benoemen: we zijn doorgeslagen naar grenzeloosheid. We durven onze honden bijna niks meer te vragen. We zijn zo bang om iets verkeerd te doen dat we niks meer doen. En een hond heeft regels en grenzen nodig.
Ik vergelijk het altijd met verkeerslichten. Die stoplichten op een kruispunt voelen als een beperking. Maar juist die duidelijkheid geeft jou de vrijheid om overal heen te gaan zonder in chaos te belanden. Een hond met duidelijke grenzen heeft meer vrijheid, niet minder.
En net zo goed als we niet moeten doorschieten naar te veel regels en een harde hand, moeten we ook niet doorschieten naar een grenzeloze opvoeding. Het zit in het midden. En dat midden is ook precies waar de hond het beste gedijt.
Conclusie: geef je hond zijn plek als hond terug
Met de inzichten uit dit blog kun je anders kijken naar het gedrag van jouw hond. Niet als een probleem dat opgelost moet worden, maar als informatie over wat er mist. Slaap, instinctieve vervulling, duidelijkheid, een eigenaar die aanwezig is en begrijpt waar die hond vandaan komt.
Gedragsproblemen bij honden zijn sterk toegenomen. Dat is een combinatie van broodfokkerpraktijken, een drukke maatschappij, honden die niet meer kunnen doen waarvoor ze zijn gefokt, en eigenaren die soms te weinig weten over het ras dat ze in huis hebben.
In mijn dagelijkse werk zie ik wat er verandert als eigenaren dit gaan begrijpen. Als de hond mag zijn wie hij is, als er ruimte komt voor instinct en behoefte, dan verschuift er iets. De hond ontspant. De eigenaar ook.
Veelgestelde vragen over gedragsproblemen en instincten bij honden
Waarom heeft mijn hond zoveel gedragsproblemen?
Gedragsproblemen bij honden hebben zelden één oorzaak. In de meeste gevallen spelen meerdere factoren tegelijk: te weinig slaap, overprikkeling, onvoldoende instinctieve vervulling, broodfokkerpraktijken en een drukke omgeving. Kijk naar het totaalplaatje, niet alleen naar het gedrag zelf.
Wat zijn etiologische gedragsbehoeften bij honden?
Etiologische gedragsbehoeften zijn de natuurlijke gedragspatronen die een hond nodig heeft om goed te kunnen functioneren. Denk aan snuffelen, graven, rollen, ronddruinen en mentale verrijking. Als een hond hier te weinig aan toekomt, gaat hij zelf manieren zoeken om die behoeften te vervullen. En die manieren noemen wij dan gedragsproblemen.
Mijn hond vertoont rastypisch gedrag dat ik vervelend vind. Wat nu?
Rastypisch gedrag is zelden een gedragsprobleem. Het is een instinct dat nergens heen kan. De vraag is niet hoe je het wegwerkt, maar hoe je het een goede plek geeft. Zoek naar activiteiten die aansluiten bij wat jouw ras van origine deed: speurwerk, detectiewerk, apporteren, ruiken of een andere vorm van instinctieve uitdaging.
Helpt speurwerk echt bij gedragsproblemen?
In de praktijk zie ik dat speurwerk voor de meeste honden een diepe en directe ontlading geeft. Het gaat in op het instinctieve gebruik van de neus, wat voor bijna elke hond een basisbehoefte is. Honden die regelmatig speurwerk doen worden rustiger, slapen beter en zijn minder reactief.
Beginnen gedragsproblemen altijd bij de eigenaar?
Ja, uiteindelijk wel. Niet omdat jij schuld draagt, maar omdat de mens bepaalt welke hond er wordt aangeschaft, in welke omgeving die leeft, welk fokkerij wordt gesteund en welke regels en grenzen er worden gesteld. Het begrijpen van die rol is geen verwijt, het is de eerste stap naar verandering.
