Ik zie steeds vaker mensen die denken dat hun hond ‘hooggevoelig’ is. Ze zagen bijvoorbeeld een Labradoodle of een Australian Shepherd die snel schrok of druk was. Bij een Golden Retriever of een Berner Sennen hoor je dat meestal niet, of op zijn minst anders. Daar begint de verwarring. In dit blog neem ik je mee in wat ik daarover denk en hoe het werkelijk zit.
Steeds vaker hoor ik het woord ‘hooggevoelig’ voorbij komen als het om honden gaat. Mensen plakken het op gedrag zoals ongedurigheid, nerveusheid of drukte. Dat leidt tot veel vragen. Ik merk dat het woord te pas en te onpas wordt gebruikt, zonder echt stil te staan bij de betekenis voor de hond. In dit blog leg ik uit wat het verschil is tussen hoogsensitief zijn en hooggevoelig worden, zodat je ziet waar het echt over gaat..
En ik leg je vooral uit hoe hoogsensitiviteit zich uit bij honden.
Ons leven gaat steeds sneller, vol prikkels en spanning. Dat merk je ook bij je hond: geluiden, drukte of stemmingen in huis zijn soms meer dan hij aankan. Natuurlijk kan hij daarop reageren door te schrikken of druk te worden. Veel baasjes zijn dan op zoek naar een verklaring. Het idee van een hooggevoelige hond lijkt logisch, maar helpt dat? Ik ga je helpen duidelijkheid te krijgen over wat er echt gebeurt in het zenuwstelsel van je hond.
In het kort: Mijn hond is hooggevoelig: kan dat eigenlijk wel?
Je hond kan erg gevoelig zijn voor prikkels, maar ‘hooggevoelig’ heeft een speciale betekenis. Iedere hond is van nature zeer scherp waarnemend en neemt veel kleine signalen op. Het verschil is dat hoogsensitief zijn aangeboren is, terwijl hooggevoelig worden ontstaat als het zenuwstelsel overbelast raakt. Bij langdurige stress raakt zijn filtersysteem overbelast en komen prikkels ongefilterd binnen, waardoor hij niet goed tot rust komt. Het gaat dus niet om het ras, maar om hoeveel draagkracht het systeem van je hond heeft.
Wat is een hoogsensitieve hond?
Hoogsensitief: je bent het. Hoogsensitiviteit gaat over het basisvermogen van het zenuwstelsel om waar te nemen.
Als gedragsdeskundige, dierentolk en NEI therapeut zou ik zeggen: elke hond is hoogsensitief.
Honden:
- nemen subtiele geur-, geluid- en spanningsverschillen waar
- lezen microspanning, ademhaling, intentie
- zijn evolutionair gebouwd op fijn afstemmen
Dat “prikkelemmer-verhaal” is geen hoogsensitiviteit, maar:
- rasfunctie
- genetische selectie
- actiestand vs. waakstand vs. draagkracht
Een Mechelse herder of labradoodle is niet “gevoeliger” —
ze zijn geoptimaliseerd voor actie en respons.
Hondenrassen zoals de: Newfoundlander of Pyreneeënberghond is niet “minder sensitief” —
ze zijn geoptimaliseerd voor regulatie, begrenzing en traagheid.
Dat verschil zegt niets over hoeveel ze voelen.
Wat is dan een hooggevoelige hond?
Hooggevoelig word je. Hooggevoeligheid is geen aangeboren eigenschap, maar een toestand.
Het ontstaat wanneer:
- het zenuwstelsel langdurig aan staat
- regulatie wegvalt
- alle deuren open blijven staan
Je zou het kunnen zien als:
Een systeem zonder filter. herstel is niet meer, van zichzelf, mogelijk. Deze gelabelde honden voelen niet meer. Ze kunnen zich niet meer sluiten. Dan staat de “voordeur” voor prikkels steeds open en is er geen rust meer om te herstellen. Het filter werkt niet meer goed. Alles komt ongefilterd binnen stapelt zich op. Bij honden en mensen noemen we het dat ze hooggevoelig worden. Ze raken ‘chronisch’ overprikkeld. En kunnen zichzelf niet meer goed reguleren. Je ziet dit vaak terugkomen ook bij honden van slechte fokkers, brood fokker of buitenlandse honden.
Hooggevoeligheid is dus een adaptieve reactie van een hoogsensitief systeem (is iedere hond)
dat te lang zonder veiligheid heeft gefunctioneerd.
Later in dit artikel vertel ik je waardoor die hooggevoeligheid ontstaat.
Symptomen van een hooggevoelige hond
Er zijn zeker ook wel typische gedragingen die bij deze hooggevoelige honden (met veel hyperarousal) gepaard gaan. Zowel fysiek als emotioneel:
- Op ieder geluidje/beweging reageren
- Buiten constant rondlopen en scannen
- Moeite hebben met slapen en rust vinden(zeker overdag)
- Altijd ‘aan’ staan
- Emotioneel snel en explosief reageren
- Overal wat van vinden
- Hoog opwindingsniveau
- Moeite met alleen zijn (of als jij rondloopt in huis)
- Fysieke klachten (doffe vacht, veel schilfers, huidklachten, ontstekingen, hotspots, diarree etc)
- Slecht of traag herstellen na (bepaalde) prikkels
- Reactiviteit aan de lijn
- Niet aangeraakt willen worden of daar moeite mee hebben
- Moeite met zorghandelingen
- Druk zijn buiten (kip-zonder-kop) gehalte.
Wat gebeurt er met het zenuwstelsel bij de hooggevoelige hond?
Even in het kort: de basis stand.
Bij hooggevoeligheid / hyperarousal:
- sympathisch systeem staat dominant aan
- parasympathisch (herstel) komt er niet goed bij
- schakelen lukt niet meer
Belangrijk onderscheid:
- hyperaousal → fight/flight (druk, reactief, explosief)
- hypoarousal → freeze/shutdown (afwezig, traag, pleasen)
Dit is geen karakter, maar een aangeleerde overlevingsstand.
Spieren & fascia
De fascia bij honden is een bindweefselnetwerk dat letterlijk álles in het lichaam met elkaar verbindt. Het is geen los “onderdeel”, maar een continu web dat spieren, organen, botten, zenuwen en bloedvaten omhult en met elkaar verbindt.
Als het zenuwstelsel hoog blijft:
- spieren blijven aangespannen
- fascia verliest veerkracht
- het lichaam leert: ik moet klaarstaan
Dit zie je vaak ook terug in de spierspanning bij honden
- stijve beweging
- weinig vloeiende overgangen
- “altijd paraat”-houding
Het lichaam onthoudt stress, ook als de prikkel weg is.
Wat zie je bij honden met fascia-spanning?
Veelvoorkomende signalen:
- stijf starten of stoppen
- moeite met schakelen (rust ↔ actie)
- asymmetrisch bewegen
- snel over de grens gaan
- “ik kan niet meer voelen waar mijn lijf is”
- gevoeligheid bij aanraking zonder duidelijke spierpijn
Waarom lijkt het of sommige hondenrassen gevoeliger zijn?
Misschien hoor je vaak dat doodles, Australian Shepherds en andere energieke honden ‘meer gevoelig’ zouden zijn dan een Golden Retriever, New Foundlander of Berner Sennen. Maar dat is eigenlijk appels met peren vergelijken. Het verschil zit in hun karakter en fokdoel, niet in de hoeveelheid gevoeligheid. Elke hond is van nature hoogsensitief, maar de manier waarop hij dat laat zien verschilt sterk per ras en temperament.
Sommige honden zijn gefokt als ‘vuurtype’, zoals Labradoodles, Border Collies of Shelties. Die hebben een hoge energie en zijn erg beweeglijk. Ze zijn expressief, leren snel en reageren direct op nieuwe dingen. Die actie – reactie stand hebben wij mensen er in gefokt. Dat maakt ze functioneel. Dat zorgt vaak ook voor een kleiner stressemmertje bij deze honden. Vaak bewegen ze veel, zijn ze vrolijk en zijn ze druk. Ze lijken snel afgeleid of druk, maar dat betekent niet dat ze meer voelen. Ze zijn gewoon gemaakt voor actie en snelheid.
De regulatie is vaak anders. De expressie is vaak vlot, veel en uitbundig.
Andere rassen hebben veel kenmerken van de chinese elementen aarde of metaal, zoals de Finse Lappenhond, Pyreneese Berghond of Berner Sennen. Die zijn van nature stabieler en rustiger. Ze hebben vaak een kalm karakter en een groot incasseringsvermogen. De stressemmer is automatis groter. Ze herstellen sneller en anders als ze zijn geschrokken. Ze stralen rust en zelfbeheersing uit. Dat wil niet zeggen dat zij minder gevoelig zijn; ze gaan alleen heel anders om met spanning.
Kortom: een Mechelse Herder of doodle is niet gevoeliger dan een Newfoundlander, en andersom ook niet. Het gaat om de manier waarop hun energie door het systeem stroomt en weer tot rust komt. Als het ene ras drukker reageert en het andere rustig, lijkt het alsof de ene meer aankan. Maar eigenlijk pikt elke hond signalen feilloos op; alleen vult hij zijn batterijtje op een andere manier weer bij.
Waardoor is mijn hond hooggevoelig geworden?
Er zijn verschillende factoren waardoor je hond hooggevoelig kan zijn geworden.
1. Chronische stress
- langdurige overvraging
- te weinig herstel
- te veel prikkels zonder buffering
Het zenuwstelsel blijft in overlevingsmodus.
2. Trauma (acuut of sluimerend)
Niet alleen “grote” trauma’s, maar ook:
- herhaald niet gehoord worden (grove en subtiele signalen die genegeerd worden)
- onvoorspelbaarheid
- verlies van controle
- correcties zonder veiligheid
Het systeem leert: ik moet alles zelf in de gaten houden. Deze honden zijn vaak heel ‘scannerig’.
3. Nest- en vroege ontwikkeltrauma’s
- stress bij de moeder (tijdens conceptie/zwangerschap/bevalling)
- te vroege scheiding
- geen hechting
- instabiele eerste weken
- onvoldoende co-regulatie
De basis voor zelfregulatie wordt nooit goed aangelegd.
Dit is een grote onderschatte factor.
4. Genetische kwetsbaarheid
- sommige lijnen hebben minder stressbuffer (ook een gevolg van doorfokken)
- sneller overspoeld
- minder herstelcapaciteit
- Kwetsbaarder onder druk
5. Mismatch tussen hond en context
Eigenlijk hond die zijn ‘ei’ niet kwijt kan. Hij wordt niet gezien voor wat hij kan en nodig heeft. Gebrek aan het uitten van basis behoefte van een hond spelen hier al een rol.
- taakloze werkhond
- constante sociale druk
- onduidelijke begrenzing
- simpelweg energie niet kwijt kunnen
- innerlijk gespannen eigenaar
6. Menselijke spanning & incoherentie
Bij hoog afgestemde honden:
- innerlijk conflict bij de mens
- zeggen A, voelen B, doen C
- onuitgesproken stress
De hond gaat mee dragen of mee reguleren.
Het systeem moet iets dragen wat niet klopt.
Mijn hond is heel gevoelig: wat kan ik doen?
Allereerst: besef dat extra commando’s of alleen maar streng zijn niet het antwoord is. Simpelweg omdat dit geen trainingsprobleem is, maar een regulatie probleem. Als de oorzaak in het zenuwstelsel zit, werkt extra trainen vaak averechts. Geef je hond vooral één ding: regulatie en veiligheid.
Beperk prikkels
Geef je hond regelmatig rustmomenten weg van drukte. Een rustig wandelingetje of een kauwbot in huis kan al heel veel helpen. Zorg voor meer dan voldoende slaap. Een hond heeft veel meer slaap nodig dan wij mensen. Een volwassen hond slaapt gemiddeld 14-16 uur per dag.
Observeer zijn gedrag
Let op signalen en de lichaamstaal van je hond dat hij gespannen is of niet kan ontspannen. Blijft hij lang gespannen na iets spannends? Dan heeft zijn systeem meer tijd nodig om bij te komen.
Stabiele omgeving
Bouw structuur in, met vaste routines en kalme patronen. Zie het als een veilige haven, zonder allerlei prikkels.
Vertrouwen opbouwen
Werk met belonen, troost en begrip en dwing je hond tot niets. Werk aan jezelf, werk aan het regulerende vermogen van je hond, werk aan stress reductie. Als het zenuwstelsel kan ontspannen, staat hij weer open voor leren!
Kortom: stop met labels en ga kijken wat jouw hond wel kan dragen. Dit is een fysiek en emotioneel probleem, dat los je niet op met nog meer training, leiderschapstechnieken of vaardigheden.
Wat betekent dit voor jou en je hond?
Uiteindelijk draait het om begrip en aanpassing. Iedere hond is gevoelig en wil zich veilig voelen. Er is een verschil tussen een hoogsensitieve hond.
Hooggevoeligheid ontstaat door te veel spanning, maar je kunt het tij keren door voor rust en veiligheid te zorgen. Het zenuwstelsel heeft letterlijk een reset nodig.
Het goede nieuws is dat dit veranderbaar is. Met de juiste aanpak zie je dat veel problemen het gevolg zijn van een overprikkeld systeem en niet van onwil van je hond.
Gebruik dit inzicht als startpunt: vraag jezelf niet alleen af wat je hond doet, maar wat zijn systeem aankan. Met die nieuwe blik kom je sneller bij de kern van het probleem. Door meer rust, steun en voorspelbaarheid te bieden, help je je hond echt. In dit proces wordt niet alleen de balans van je hond beter; ook jullie band wordt sterker. Kleine stappen kunnen al snel tot meer vertrouwen leiden, zodat je samen een toekomst opbouwt waarin je hond gelukkig kan zijn.
