Je roept je hond en hij komt naar je toe gerend. Hij pakt het koekje uit je hand, draait zich direct weer om en weg is hij. Ik noem dat het McDrive effect (klik hier om de post hier over te lezen). Hij was even gehoorzaam voor het koekje, maar luisteren doet de hond niet. Ho maar. Frustrerend, want je wilt geen hond die alleen luistert als je een koekje in je handen hebt.
Als gedragsprofessional werk ik al jaren met hondeneigenaren die zich afvragen of ze wel de goede keuzes maken als ze hun hond belonen. In de praktijk blijkt dat niet de beloning het probleem is, maar meer hoe je de beloning inzet.
In dit artikel ga ik verder dan de standaard “belonen is goed” of “hij moet het voor jou doen” discussie. Je ontdekt wanneer beloningen echt helpen en hoe je voorkomt dat je hond enkel en alleen nog voor een koekje komt. Waar overigens echt niet altijd was mis mee is.
Na het lezen begrijp je precies wanneer belonen nuttig is en wanneer het averechts werkt. Je krijgt concrete tips om het zogenoemde McDrive-effect te voorkomen. Ook leer je hoe je je hond zo traint dat hij naar je luistert, zelfs als je een keer geen koekje bij je hebt.
In het kort: hij doet het alleen voor het koekje: is dat wel of geen probleem?
Het is alleen een probleem als je hond zonder koekje niet luistert omdat hij de oefening niet echt heeft geleerd. Dat is voornamelijk erg jammer van hetgeen wat je wilt bereiken met je hond.
Belonen op zich is prima en zelfs nuttig in de training. Maar als je hond alleen iets doet omdat hij weet dat er een koekje komt, dan ontbreekt er een stukje in het leerproces. Je wilt dat je hond een commando begrijpt en vrijwillig uitvoert en niet dat hij het alleen als trucje voor een koekje doet.
Het is dus niet erg als je hond óók weet dat het hem iets gaat opleveren. Het wordt lastiger als dat de enige motivatie is en hij geen idee heeft wat de bedoeling is. Simpelweg omdat je dan ook vaak gedrag ziet wat je niet graag ziet (zoals alsnog weer de benen nemen bijvoorbeeld).
Mijn hond doet het alleen voor het koekje: is dat erg?
Veel mensen vinden belonen heel normaal: je hond krijgt immers loon naar werken. Anderen zien het juist als omkoping en een gebrek aan leiderschap. In werkelijkheid ligt het eraan hoe je beloont. Koekjes zijn op zich niet verkeerd, maar het wordt wel een probleem als je hond alleen luistert wanneer je er één in je hand hebt.
Waarom is dat een probleem? Omdat er dan geen echte leerervaring heeft plaatsgevonden. Je hond doet een kunstje voor het snoepje, maar begrijpt niet wat je van hem wilt zodra het koekje wegblijft.
Ik zie het regelmatig gebeuren: honden die op commando gaan zitten of naar je toe komen als je een brokje of een koekje in je handen hebt, maar het commando lijkt te zijn vergeten als je juist geen koekje of brokje in je handen hebt.
Kortom, belonen mag gerust. Maar als je merkt dat jouw hond zonder een brokje of koekje niet luistert, is er iets misgegaan in de training en moet je een stap terug doen om het commando beter aan te leren.
Het McDrive-effect: wat is het en hoe herken ik het?
Het McDrive-effect is mijn term voor een patroon waarbij je hond wel naar je toe komt, maar alleen om snel een koekje te halen en daarna meteen weer weg te rennen. Net als bij een drive-in van de fastfood: een snelle hap en door. Je ziet dit bijvoorbeeld wanneer je je loslopende hond roept en hij direct na het snoepje weer terugsprint naar waar hij mee bezig was.
WAT ben je dan precies aan het doen? WAT beloon je dan precies? En WAT is hier de rol van het koekje?
We denken dan vaak dat we het koekje NIET meer moet toepassen, dat is een advies die veel gegeven wordt. Terwijl het gaat over HOE je iets doet.
Dit is natuurlijk niet de bedoeling. Je hond leert zo namelijk niets blijvends. Sterker nog, als je dit vaak toelaat, zou hij kunnen denken dat dit de hele oefening is: komen, snoepje halen en er weer vandoor gaan. Hij komt dan puur voor het koekje en niet omdat hij echt naar je luistert.
Je hond belonen: wanneer is het effectief?
Belonen werkt het beste als de beloning een echte bekrachtiger is van gewenst gedrag. Dat wil zeggen: je geeft het koekje nadat je hond heeft gedaan wat je vroeg. Zo snapt je hond precies waarvoor hij beloond wordt en zal hij dat gedrag vaker laten zien.
Het verschil tussen belonen en lokken zit in de timing.
Als je continu met een brokje moet zwaaien voordat je hond luistert, dan is het koekje een lokmiddel geworden. Lokken mag hè, dat is een manier om je hond iets aan te leren zelfs. Lurring (=lokken) is zelfs vaak de basis van heel veel commando’s).
Het kan soms ook ideaal zijn om in onze maatschappij iets te hebben waar je ‘even’ mee lokt.
Maar vaak zie je wel dat je hond dan meer let op het brokje of het koekje, dan op jouw opdracht. Belonen is niet alleen bedoeld als lokken, maar juist ook bedoeld als bevestiging achteraf. Zodat het gewenste gedrag zicht kan voortzetten. Zodat je toewerkt naar een bepaald (eind)doel.
Zolang je het koekje slim inzet (op het juiste moment, voor het juiste gedrag), is het een krachtig hulpmiddel. Je hond krijgt immers iets positiefs als hij doet wat je vraagt. Dat motiveert hem om dat gedrag te herhalen.
Zo leer je je hond luisteren zonder koekje
Veel oefeningen beginnen met ‘lokken’. Denk maar eens aan hoe we pupjes leren zitten. We bewegen onze hand, met dat koekje, zodanig dat het de pup in een ‘zit’ of ‘af’ positie lokt. Dat belonen we vervolgens. Zodat ook hetgeen wat we zien begrepen wordt als ‘dit is goed en de bedoeling’.
Je hebt een pup naar een aantal herhalingen in die positie gelukt en je zegt met de juiste timing het woordcommando dat je wilt gebruiken. De hond koppelt ‘zit’ (als je goed timed) aan die positie.
Als het woordje ‘zit’ eenmaal de juiste associatie en bekrachtiging heeft gekregen dan wil je niet meer alleen nog maar gaan lokken. Dan wil je ook ‘zit’ kunnen gaan zeggen, zodat de hond het vanuit een ‘neutrale’ zonder lokken of vingertjes of wat dan ook kan uitvoeren. Hij weet: “zit = deze positie”. En die positie die kan je natuurlijk vervolgens ALTIJD blijven herhalen.
Het afbouwen kan je doen door het koekje zo snel mogelijk (de hond bepaalt het tempo) uit de oefening te halen. Geef het commando eens zonder dat er voer in je hand zit. Je hond moet nu zelf nadenken. Doet hij wat je vraagt (bijvoorbeeld gaat zitten als je “zit” zegt), beloon hem dan direct uit je zak. Zo leert hij dat luisteren loont, ook als hij van tevoren geen koekje gezien heeft.
Herhaal dit en maak de beloningen gaandeweg minder voorspelbaar. Je hoeft niet elke keer een koekje te geven; soms volstaat een enthousiast “braaf!” of een aai. Omdat je hond niet zeker weet wanneer er iets lekkers komt, blijft hij zijn best doen. Op die manier voorkom je dat hij afhankelijk wordt van een constant zichtbaar koekje of brokje.
Luisteren onder afleiding: zo pak je dat aan
Het doel is dat je hond “gehoorzaamt” op jouw commando, ook als er geen brokje of koekje te zien is. Dat is uiteindelijk niet het doel an sich. Het gaat niet om “hij moet gehoorzamen en ik ben de baas”. Maar vooral zo dat hij begrijp wat de bedoeling is.
Ik beloon mijn honden altijd, als ze komen, als ze doen wat ik heb gevraagd. Maar ik laat ze wel nadenken. En soms lok ik ze natuurlijk ook als het nodig is voor de maatschappelijke vraag die er ligt. In samenwerking of even een snelle schakeling.
Je bereikt dit door veel te oefenen en het gedrag in verschillende situaties aan te leren. Honden leren contextgebonden namelijk.
Begin op een rustige, prikkelarme plek zonder zichtbaar koekje. Vaak in huis. Gaat het goed? Herhaal het commando dan in moeilijkere en onwennige omstandigheden (met meer afleiding). Soms mag je in deze moeilijkere situaties ook weer wat stappen terug zetten door wel even te ‘lokken’.
Je hond leert zo dat “zit” altijd “zit” betekent, overal. Vanuit dit stukje bouw je het koekje (en vooral het moment) af. Zodat je hond begrijpt wat zit is. Dit kan uitoefenen zonder koekje. Maar je vervolgens de gedane oefening en het gewenste gedrag wel beloond. Zodat het ook uitvergroot en blijvend is.
Luistert je hond toch alleen als je hem een koekje of brokje laat zien? Dan is de oefening nog niet goed genoeg aangeleerd of de situatie is te moeilijk. Neem een stapje terug en oefen weer in een eenvoudiger setting.
Is belonen slecht voor de band met je hond?
Het idee dat je hond zonder koekjes uit respect wel zal luisteren, klopt niet. Waarom zou je hem niet belonen als hij iets goed doet? Jij werkt zelf toch ook liever als je er iets voor terugkrijgt?
Ik begrijp überhaupt het probleem niet. Vele mensen zeggen ook hij moet het voor mij doen. Maar als je weet hoe de leerprincipes werken dan weet je ook dat jij zo (op de juiste manier) alleen maar waardevoller wordt.
Mensen zeggen vaak: “hij moet het voor mij doen”. Dat is wel een beetje uit de hoogte. Je hond is geen onderdaan of ondermijnt je gezag niet. Het is gewoon bewezen hoe honden leren en wat het effect hier van is. Niet alleen bij honden trouwens.
Natuurlijk ben jij als baasje belangrijk en is jullie band de basis. Maar een beloning op zijn tijd ondermijnt die band niet. Hij versterkt hem juist. Je hond leert dat luisteren iets positiefs oplevert. Zo zal hij met nog meer plezier gehoorzamen en dat doet hij echt niet alleen maar om het voer.
Beloningen voor je hond op de juiste manier gebruiken: handige tips
Beloningen kunnen een krachtig hulpmiddel zijn in de training, maar wel als je ze op de juiste manier inzet. Het gaat niet om of je beloont (ik zou dat altijd doen). Maar hoe je dat doet bepaalt wel echt alles voor het eindresultaat en gedrag.
Met onderstaande tips voorkom je dat je hond afhankelijk wordt van koekjes en zorg je ervoor dat hij leert om altijd naar je te luisteren.
Herken het McDrive-effect
Komt je hond wel op het koekje af, maar rent hij direct daarna weer weg? Dan zit je in de McDrive-situatie. Besef dat er op zo’n moment van echte gehoorzaamheid geen sprake is; je hond komt dan alleen voor het snelle hapje.
Gebruik beloningen als bekrachtiger, niet als lokmiddel
Beginnen met lokken mag, maar bouw het af. Geef commando’s zonder voortdurend een brokje te tonen en laat je hond eerst doen wat je vraagt. Beloon hem pas na de uitvoering. Zo begrijpt hij dat het koekje komt omdat hij luisterde, niet andersom. Zorg ervoor dat hij begrijpt wat de bedoeling is.
Train ook zonder beloning
Oefen commando’s terwijl je geen beloning laat zien (bijvoorbeeld: houd het koekje in je zak). Je hond moet leren reageren op jouw woord of teken (dat kan alleen als de koppeling goed is), niet alleen op de geur of het zicht van een brokje. Belonen kan ook afwisselend zijn, je kan je hond een trots gevoel en woorden geven, een speeltje geven, toegang geven tot iets (bijv. die plek waar hij wil snuffelen), samen even rennen of plezier hebben. Belonen gaat in die zin verder dan dat en hangt zeker niet altijd van het koekje af.
Creëer rust na de beloning
Voorkom dat je hond na het krijgen van een koekje meteen weer weg sprint. Roep hem bij je en laat hem kort zitten of wachten voordat je de beloning geeft (of direct erna). Je kunt eventueel wat brokjes op de grond gooien bij je voeten zodat hij bij je blijft (en kalmeert, want snuffelen = kalmeren). Je kan hier vervolgens ook nog weer wat samenwerkingsoefeningen aan koppelen. Zo leert je hond dat komen niet betekent: koekje halen en meteen weer wegrennen, maar dat hij pas weg mag wanneer jij het aangeeft.
De juiste balans tussen belonen en gehoorzamen
Dat je hond het ‘alleen voor het koekje’ doet, is op zich geen ramp. Het wordt pas een probleem als hij zonder beloning niet luistert of de oefening niet echt begrijpt. Voornamelijk om het niet begrijpen en onduidelijk of het verkeerd aangeleerd hebben (en dus verkeerde associaties) altijd zorgen voor het gedrag wat we juist niet willen.
Veel mensen zeggen hier dan ook: mijn hond doet niet wat ik wil. Ik zeg daar vaak: je hond doet precies wat jij wilt. Hij doet precies wat er is aangeleerd of wat jij hem nu aan informatie geeft.
Uiteindelijk wil je een hond die luistert omdat hij begrijpt wat je bedoelt. Koekjes en andere beloningen kunnen daarbij prima helpen als positieve versterkers, zolang je hond maar heeft geleerd wat de bedoeling is. En je vanuit het lokken echt de oefening meer draagvlak geeft.
Een goede samenwerking met je hond is geven en nemen. Als jij duidelijk en eerlijk bent en je hond doet zijn best, dan houdt een beloning op zijn tijd de motivatie en het plezier erin. Zo krijg je een hond die betrouwbaar naar je luistert, met of zonder koekje in je hand. Een keer geen koekje zorgt dan ook niet direct voor stress (omdat hij alleen dan maar luistert).
